تقسیم آب در روستای گز (بُل دواندن)

سال ها پیش شاید حدود بیست و چند سال پیش یکی از همولایتی ها که علی رغم وجود ساعت هنوز استفاده از ساعت را در کار آبیاری درست و حسابی قبول نداشت شبی دیگ بزرگی آورد و کاسه ای که در کف آن یک سوراخ بود در داخل  آن گذاشت، کاسه شروع به پر آب شدن کرد، همینکه کااسه پر شد آن را خالی کرد و دوباره داخل آب گذاشت. کنجکاوانه سوالاتی کردم و فهمیدم هر بار پر آب شدن تاس (کاسه) یک فنجان آب است . شاید آن آخرین نفس های این سیستم تقسیم آب بود و بعد از آن دیگر این تاس و دیگ به تاریخ سپرده شد و چند وقت پیش هم هر چه سراغ گرفتم نتوانستم کاسه را حتی برای عکس گرفتن در گز پیدا کنم .

 

و اما در مورد بُل دواندن

 قبل از مطالعه این مطلب پست مربوط به تقسیم آب در روستای  گز را بخوانید.

 شاید امروز برای ما سخت باشد تصور کنیم که با چه مشکلاتی در تقسیم آب قنات پدران مان درگیر بودند . آنروزها که هنوز ساعت برای تقسیم آب نبود برای تقسیم آب از سیستمی که قبلا شرح آن داده شد استفاده می شد در این سیستم هر شبانه روز دو تاقه بود با نام تاقه شب و تاقه ی روز . مرز این دو تاقه اول صبح و اول شب بود 

 مرز صبح را دژبند صبح و مرز شب را دژبند نماشم می گفتند که هنوز هم این نام ها وجود دارد. برای تقسیم بندى آب در تاقه ی روز از حرکت آفتاب بر روی زمین و دیوارها استفاده می شد . بدین صورت که کوچه ای نزدیک خانه ی آقای جوادی و حیدر قلی بیگ هر سنگی و سوراخی از کوچه نشانه ای تعداد خاصی فتجان آب بود و همه به آن مراجعه می کردند که مثلا ده فنجان کجا است و تنها مقیاسی بود که مورد قبول همکان بود.

 و اما در تاقه ی شب کار بسیار سخت تر بود بر اساس تجربه دریافته بودند که چه تاسی با چه سوراخی ( از لحاظ قطر ) شب را به 60 فنجان تقسیم خواهد کرد و البته با توجه به اینکه طول شب ها فرق می کرده است برای فصول مختلف تاس های مختلفی بوده است. حتی بعضی تاس ها خطوطی داشته اند که نیم فنجان و کمتر را هم مشخص می کرده اند. 

 کار بدین صورت بوده است که حداقل دو نفر از طرفین آب بر سر تاس بل دواندن بوده اند  . بعد از دژبند نماشم کاسه را بر روی آب در داخل قابلمه قرار می داده اند و به ازای هر بار پر شدن تاس یک فنجان آب محاسبه می شده است تا زمانیکه تعداد فنجان آن شخص تمام شود و نوبت نفر بعدی برسد.

 ناگفته معلوم است که این موصوع چه مشکلات ، دلخوری و شاید دعوا ها داشته است.

 

 عکس ها بل دوانی را نشان می دهد عکس ها را از اینترنت از ویکی پدیا گرفته ام  .

 

/ 2 نظر / 52 بازدید
حسین فیاض از حاشیه ی کویر استان اصفهان

مدیریت محترم وبلاگ ، ضمن عرض سلام و آرزوی توفیقات روزافزون جنابعالی. باید عرض کنم چنین شیوه ای در تقسیم و زمانگیری آب در منطقه ی ما هم ( مهاباداردستان واقع در 120 کیلومتری شمال شرق اصفهان و در حاشیه ی کویر نمک و حد فاصل نایین - کاشان) ) رایج بوده و با عنوان سرقه ( به فتح س و ر ) از آن یاد میشده. این سرقه یک مسئول هم داشته که از آن بعنوان آبیار ( در اصطلاح خودمون اویار ) از آن یاد میشده. ولی این شیوه حدودا از اوایل سالهای 1350 هجری شمسی منسوخ گردید و برای سنجش زمان استفاده از آب ساعت جایگزین آن گردید.

حسین فیاض از حاشیه ی کویر استان اصفهان

سلام و درود بیکران بر مدیریت محترم وبلاگ . چراکه به نظرات خوانندگان بها میده ، اونهارو میخونه و به سرعت جواب میده. آرزوی همیشگی من توفیقات روزافزون شما و تمامی کسانیست که در عرصه ی فرهنگ این مرز و بوم منشاء اثری هستند. باید پذیرفت که اینهمه پیشرفتهای شگرف که با گذشت زمان سرعت بیشتری به خود میگیره همه و همه مرهون تلاش کسانیست که در عرصه ی فرهنگ و آموزش فعال بوده اند.